Ney ve Neyzen Dünyası... . Yıl...
Neyzen.com Logo Ney Yapım Merkezi

NEY ÜFLEMEK VE AKORT GARANTİLİ, PROFESYONEL BİR NEY SAHİBİ OLMAK İSTERSENİZ; DOĞRU ADRESTESİNİZ.

YÜcel Müzik Logo

BAŞPÂRE (Birinci Parça)

BAŞPÂRE (First Piece)

Ney, Türk Klâsik Müziği’nin yegâne üflemeli çalgısı ve Türk Tasavvuf Müziği’nin baş sazıdır. Tüm tekke mûsikîsinde bendir ile birlikte cevâz gören tek müzik âleti ney olmuştur. Mevlevî Âyinleri neylerin ve kudümlerin iştirâkleri ile yapılır. Eğer bulunursa diğer çalgılardan da birer tane yer almaktadır.

Ney is the only woodwind of Turkish Classical Music and the head instrument of Turkish Sufi Music. Together with bendir (frame drum), it has been the only permitted musical instrument in the tekke (dervish lodge) music. The Mevlevî ceremonies are performed with the accompaniment of neys and kudüms (kettledrums). If available there is one from other instruments.

Ney ses rengi olarak insan sesine en yakın çalgılardan biridir. Her türlü müzikâl motifi icrâ etmeye imkan tanır. Üç oktavlık ses sâhası içindeki tüm sesleri, nefes şiddetini veya dudağın başpâre ile yaptığı açıyı değiştirmek sûretiyle koma koma (hattâ cent cent) verebilir.

Ney is one of the instruments whose sound is closest to human voice. It gives a chance to perform all kinds of musical motifs. All the sounds in its three-octave capacity can be performed in comas (even in cents) by changing the intensity of breath or the angle between mouth and bâşpare (mouthpiece).

neyin bölümleri

Neylerin üst ucuna (üflenen yerine) sesin daha net çıkması ve dudakların yaralanmaması için başpâre denilen bir parça takılır. Başpâre genellikle manda boynuzundan yapılmakla beraber, fildişinden, delrinden, fiberden, teflondan, abanoz veya şimşir gibi sert ağaçlardan yahut benzer malzemelerden yapılabilir.

A mouthpiece called bâşpare is attached on the top hole in order to obtain a clearer sound and to prevent the lips from being hurt. Though bâşpare is usually made of water buffalo horn, it can also be made of ivory, delrin, fiber, Teflon, hard wood such as ebony or boxwood or similar materials.

Ney yapım geleneğinde çoklukla kullanılan manda boynuzu, manda neslinin tükenmek üzere olması nedeni ile artık çok zor bulunabilmektedir. Mandalar çok genç kesilince boynuzların içi boş çıkar, tabii ki içi boş boynuzlardan da başpâre çıkmadığı için, başka malzemeler arayışı zorunlu hale gelmiştir.

Water buffalo horn, which is used commonly in ney making tradition, is now very hard to find as the species is about to become extinct. If the animals are killed when they are too young, their horns are empty, and because these horns are useless to make bâşpare, search for other materials have become inevitable.

Günümüzde başpâre yapımında çeşitli malzemeler kullanılmaktadır. Bana göre manda boynuzuna en yakın malzeme delrindir. Elyafının çok sıkı olması, iyi polisaj yapıldığında yüzeyinde bakteri üretmemesi, ufak tefek çarpma ve düşmelerden etkilenmemesi de bu malzemenin işlevsel özellikleri arasındadır.

Today, various materials are used for making bâşpare. In my opinion, the most similar material to water buffalo horn is delrin. The reason why this material is functional is that it has a solid fiber, when polished well it does not produce bacteria on it, and it is not affected from minor falls or hits.

Başpârelerin dudağa temas eden açıklığı, iç yüzeye verilen derinlikleri (hazne derinliği) ve dış çapları neyzenlerin istek ve alışkanlıklarına göre değişebilmektedir. Bana göre en uygun Başpâre ölçüleri:

Size of the opening that contacts lips, inner depth and outer diameter or a başpare can change according to neyzens’ demands and habits. In my opinion, the optimum Bâşpare measures are:

başpare ölçüleri
başpare ölçüleri
başpare ölçüleri

Numaraların üzerine tıklayarak ilgili başlıklara gidebilirsiniz.

Resme dönmek için başlıklara tıklayınız.

You can go to the relevant titles by clicking on the numbers.

Click on the titles to go back to the pictures.

1-) BAŞPÂRE AĞIZ ÇAPI:

1-) RIM DIAMETER of BAŞPÂRE

16-17 mm arasında değişir.

It changes between 16 and 17 millimeters.

Başpâre ana ölçüsü (No:5 ile gösterilen) 18 mm ise; ağız çapı:16 mm.

If the main bâşpare measurement (shown as No:5) is 18mm; the rim diameter should be 16mm.

Başpâre ana ölçüsü (No:5 ile gösterilen) 19 mm ise; ağız çapı:16.5mm.

If the main bâşpare measurement (shown as No:5) is 19mm; the rim diameter should be 16.5mm.

Başpâre ana ölçüsü (No:5 ile gösterilen) 20-24 mm ise; ağız çapı: 17 mm. olmalıdır.

If the main bâşpare measurement (shown as No:5) is 22-24mm; the rim diameter should be 17mm.

Neyzenler, alışkanlıklarına göre değişik ölçülerde başpâreler kullanabilirler.

Neyzens might use bâşpares with different measurements according to their habits.

2-) BAŞPÂRE HAZNE DERİNLİĞİ:

2-) INNER DEPTH of BAŞPÂRE

Neyzenlerin alışkanlıklarına göre değişir. Bu derinlik mutlaka olmalıdır çünkü, başpâre kamışın birinci boğumu ile birlikte ses kutusu görevi yaptığı için hazne derinliği en az 1mm. en çok 3mm. olmalıdır. Bu derinlik üflenen nefesin ses kutusunda dönmesi için gereklidir. Usta neyzenler alıştıkları hazne derinliği ölçülerinin haricinde bir başpâre ile üfledikleri zaman istedikleri performansı alamadıklarını söylemektedirler.

It depends on neyzens’ habits. This depth is essential, because bâşpare serves as the sound box, together with the first node of the reed, so the inner depth must be 1mm minimum and 3mm maximum. This depth is necessary for the exhaled breath to circulate in the sound box. Skilled neyzens say that they cannot get the desired performance when they play with a bâşpare whose inner depth is differently measured from what they are used to.

3-) BAŞPÂRE DIŞ ÇAPI:

3-) OUTER DIAMETER of BAŞPÂRE

Dış çapları da (boynuz malzemede boynuz kalınlığının elverdiği ölçüde olmak kaydıyla) 35-52 mm olabilmektedir.

35 mm. den küçük çaplarda başpârenin dış açısı çok dik olacağı için tercih edilmez.

52 mm. den büyük olan başpârenin dış kenarı çeneye değdiği için bu da tercih edilmez.

The outer diameter can be 35-50mm (as long as the thickness of the horn is convenient).

An outer diameter smaller than 35mm is not preferred since the outer angle of it will be too steep.

As the outer edge of a bâşpare larger than 50mm will touch the chin, it is not preferred, either.

4- BAŞPÂRE AYAK ÇAPI:

4-FOOT DIAMETER of BAŞPÂRE

Ortalama 5 mm. civarındadır Başpâre çekerken tornaya tutturmak için verilen genişliktir. Başpâreyi çeken ustaya göre değişir. Başpâreye hazne derinliği verilirken başpârenin çatlamaması ve ömrü açısından da önemlidir.

It is approximately 5mm. It is the width used for fixing the bâşpare to the lathe while making it. It depends on the maker who is making the bâşpare. This is also important for the lifetime of bâşpare and for avoiding the cracks while opening its inner depth.

5- BAŞPÂRE ANA ÖLÇÜSÜ:

5- MAIN MEASUREMENT of BAŞPÂRE

Kamışın birinci boğumunun (başpârenin takıldığı boğum - ses kutusu) en üst noktadaki iç çapı ile aynı olmalıdır. Fakat, değişik hava şartlarında, başpârenin genleşmesi ile parazvâne ve kamışın genleşmesi aynı olmayacağı için, başpâre ana ölçüsü: ses kutusu üst nokta iç çapından 0,1-0,2 mm. daha geniş olmalıdır. Bu genişlik başpârenin ses kutusuna giren kısmındaki 5 derecelik konik açısı ile (önemlidir: aynı beş derecelik açı ses kutusuna da verilmelidir.) zaman içinde meydana gelebilecek bollaşmaları telâfi ederek, hava kaçırmasını önler.

Main bâşpare measurement must be equal to the inner diameter of the uppermost part of the first node of the reed (the node on which the bâşpare is attached – voice box). However, since the degree of expansion will not be the same for the bâşpare, and parazvâne and reed in different weather conditions, main bâşpare measurement must be 0.1- 0.2mm wider than the inner diameter of the upper part of the sound box. This extra width and a 5-degree conical angle (important: the same 5-degree angle must be given to the sound box as well) at the part of the bâşpare which fits in the sound box tolerate loosening that might occur in time and prevent the air escape.

Başpâre ana ölçüsü kamış kalınlığına göre 18-24 mm. arasında değişebilir.

Main bâşpare measurement changes between 18-24mm depending on the thickness of the reed.

Not: Başpâreler bu ölçü ile adlandırıldığı için (onsekizlik başpâre, yirmilik başpâre, yirmiüçlük başpâre gibi) 18mm.- 19mm.- 20mm.- 21mm.- 22mm.- 23mm.- 24mm. standart ölçülerde yapılmalıdır. Tabiidir ki bu tür bir çalışma profesyonel ney yapımcılarının işidir ve Neyzene büyük kolaylık sağlar. Başpâresi kırılan veya deforme olan bir neyzenin, neyi ve başpâresi standart ölçülerde yapılmış ise, Ney ustası neyi hiç görmeden başpâresini çekip gönderebilir.

Note: Because the bâşpares are named according to these measurements (such as 18mm bâşpare, 20mm bâşpare etc.) they should be made in standard measurements 18mm- 19mm- 20mm- 21mm- 22mm- 23mm- 24mm. Naturally this kind of work is the job of professional ney makers and provides convenience for neyzens. If a ney and its bâşpare are made according to the standard measurements, in case of breaking or deforming, the ney maker can make another bâşpare, without even seeing the ney.

Neylerini kendi açan neyzenler başpârelerini kamış kalınlığına uymak şartı ile diledikleri ölçüde çekebilirler.

Those neyzens who make their bâşpares by themselves, can make their bâşpares in any measurement they like as long as they accord with the reed thickness.

6- BAŞPÂRE ALT UÇ ÇAPI:

6- LOWER END DIAMETER of BAŞPÂRE

Başpâre ana ölçüsüne göre bu ölçü değişir. Başpârenin neye giren kısmının konik açısı ile ses kutusunun girişindeki konik açı aynı ve çok hassas olmalıdır. Bana göre en kullanışlı açı 5 derecedir.

This measure changes according to the main bâşpare measurement. The conical angle of the part of bâşpare which fits in the ney and the conical angle at the mouth of the sound box must be equal. In my opinion, the most convenient angle is 5 degrees.

Bazı neyzenler bu açıyı vermeyip düz yapmaktadırlar, tabii ki bu da olabilir, fakat ilerideki bollaşmalarda neyzen başpâresine kağıt, bant vs. sarmak zorunda kalacaktır.

Some neyzens make it straight without this angle, which is acceptable; however, after a while it might get loose and the neyzen may have to wrap paper, cello tape etc. around the bâşpare.

7- BAŞPÂRE KONİK BÖLÜM YÜKSEKLİĞİ:

7- HIGHT of the CONIC PART of BAŞPÂRE

Ses kutusuna giren kısmın bize göre en uygun yüksekliği 12 mm. dir. Bu ölçü boynuz malzemeden başpâre yapılırken boynuzun kalınlığı yeterli gelmezse 5-6 mm. ye kadar düşürülebilir. Fakat neye giren kısım küçüldükçe tutma kuvveti de o oranda zayıflayacağı için başpârenin düşüp kırılma riski vardır.

According to us, the optimum height of the part which fits in the sound box is 12mm. When horn bâşpare is used, if the horn is not thick enough, this measurement might be reduced to 5-6mm. However, the shorter the part which fits in the ney, the less strongly it holds the ney, and the başpare may fall and break.

8- BAŞPÂRE AYAK YÜKSEKLİĞİ:

8- FOOT HIGHT of BAŞPÂRE

Ortalama 5 mm. civarındadır. Başpâre çekerken tornaya tutturmak için verilen yüksekliktir. Başpâreyi çeken ustaya göre değişir.

It is approximately 5mm. This height is used for fixing the bâşpare to the lathe while making it. It changes according to the maker of the başpare.

9- BAŞPÂRE YANAK YÜKSEKLİĞİ:

9- CHEEK ANGLE of BAŞPÂRE

Bana göre en uygun yükseklik: 13 mm. dir. 1-2 mm. lik değişiklikler olabilir, yükseklik arttıkça yanak açısı daralır, yükseklik azaldıkça yanak açısı genişler.

In my opinion, the optimum height is 13mm. There can be changes of 1 to 2mm. The more the height increases, the narrower the cheek angle gets, and the more the height decreases, the wider the cheek angle gets.

10- BAŞPÂRE YÜKSEKLİĞİ:

10- HIGHT of BAŞPÂRE

Bu ölçü çok önemlidir. Başpârenin neye takıldıktan sonra dışarıda kalan kısmıdır. Ney açılırken ses kutusu, başpâre yüksekliği kadar kesilir ve bir daha o ölçü değişmez. Buna göre açılmış bir neye değişik yükseklikte başpâre takılırsa neyin genel akordunu ve entonasyonunu bozacaktır. Bana göre en uygun başpâre yüksekliği: 18 mm. dir.

This is a very important measurement. This is the part which remains outside after the bâşpare is attached to the ney. While making the ney, the sound box is cut at the length of bâşpare height, and that measure does not change again. If another bâşpare with different length is attached to the ney that is made according to a certain measurement, this will distort the tune and intonation. In my opinion, the optimum bâşpare height is 18mm.

BOYNUZ BAŞPÂRE RESİMLERİ

(Büyük boyut için resimlere tıklayınız.)

HORN BAŞPARE PICTURES

(Click on images for larger size)

boynuz başpare boynuz başpare boynuz başpare boynuz başpare boynuz başpare boynuz başpare boynuz başpare boynuz başpare boynuz başpare

Bu sayfadaki tüm bilgiler, hiç bir yerden alıntı yapılmadan, 30 yıllık mesleki tecrübemin ışığında hazırlanmıştır.

All the information on this page has been gathered, without quoting from anywhere, in the light of my 30 years of experience.

Mehmet YÜCEL

Mehmet YÜCEL

© 2002 -   www.neyzen.comwww.ney.com.trwww.neyzen.netwww.yucelmuzik.com
Kullanım koşulları ve telif hakkını okuyunuz
Bu site Explorer 8-9-10, Chrome, Firefox, Safari tarayıcılarında test edilmiştir.
1024*768 çözünürlük ve 32 bit renk derinliği önerilir.
Web Tasarım : Mehmet YÜCEL / Kurtuluş YALÇINKAYA